"Günlük Kişisel Gazete"

Blog Yazarı

Hussoloji, 2005 yılından beri blog yazmaktadır.

7.11.2017

Sanal Para Bitcoin ve Ekonominin Geleceği



Tarih bir nehir gibi akmaya ve önüne geleni sürüklemeye devam ediyor. Böyle bir tarihsel çizgi üzerinde toplumlar hızlı ekonomik ve teknolojik dönüşümler ile ani karşılaşmalar tecrübe ediyorlar. Ekonomik bir analiz yapacak donanıma sahip değilim ancak sosyal yapı içerisinde önemli bir yere sahip olan "para"nın değişim ve dönüşümü toplum içerisinde yaşayan tüm bireyleri yakından ilgilendiriyor. Bu nedenle yakın zamanda önemli dönüşümlere şahit olacağımızı düşündüğüm sanal paralar konusunda dilim döndüğünce bir şeyler neşretmeye çalıştım.

Bitcoin bir sanal para ve blockchain denilen (dijital şeffaf bir muhasebe programı denilebilir) bir alt yapı kullanarak dünyadaki kullanım alanını giderek arttırmaya devam ediyor. Blockchain denilen sistemi kuran ve bu parayı icat eden adam Satoshi Nakomoto. Gerçek birisi olup olmadığı konusunda yapılan tartışmalar hala devam ediyor. Kodladığı sistem sadece 21 milyon adet bitcoin üretilmesine izin veriyor. Nakomoto'nun "Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System" isimli makalesi konu ile ilgili çok önemli bir makale. Üçüncü taraf dediği bankaları para transferinden çıkararak kişiden kişiye şeffaf ve özgürleşmiş bir havaleyi savunuyor diyebiliriz. Ama bu tüm ekonominin dönüşmesi ve bir ekonomik devrim anlamına geliyor.

Bir anlamda dünya sosyo-ekonomik bir deneyle karşı karşıya ve bu deneyin sonunda dünya ekonomisinde bir devrim mi olacak yoksa statüko galip gelerek bu çabayı ortadan kaldırıp yoluna kaldığı yerden devam mı edecek soruları bir süre ya da uzun bir süre sonra cevabını bulacak.

Bu noktada ekonominin giderek ulus devletlerin denetiminden ulus üstü örgütlenmelerin alanına kaydığını söylemek mümkün. Bir değişim aracı olan para da bu değişim ve dönüşüm dalgasından nasibini alıyor.

Bazılarına göre bitcoin tamamen bir balon ve bir süre sonra patlayarak yeni bir mağdurlar grubu yaratacak, diğerlerine göre ise yeni ekonominin, bilgi çağının ekonomisinin habercisi. Bitcoin olmasa bile geleceğin parasının bir "sanal para" olacağı konusunda konsensus olduğu söylenebilir.

Bir adet bitcoin şu anda 6000 küsür dolar ve giderek artmaya devam ediyor. Öyle ki fiyatının 50 bin doları göreceğini söyleyen analistler de var. 

Şu ana kadar 11 milyon adet bitcoin üretilmiş durumda. Çok karmaşık bir algoritma üzerinden yürüyen bu sistemi anlatması da anlaması da kolay değil ama temel mantığı basit: Devletlerin güvence verdiği paradan kurtulup kullananların güvenini kazanan sanal paraya geçiş yapmak. Bunun için de bankaların veri tabanında bulunan bir muhasebe sistemi yerine peer-to-peer (kişiden kişiye) tüm bilgisayarlarda bulunan şeffaf bir algoritma (blockchain) kullanılıyor. Bitcoin madenciliği (bitcoin mining) denen bir olay da var ki o da işin şeffaflığı ve doğrulanması noktasında önemli bir teyid mekanizması olarak çalışıyor.

Bitcoin denilen sanal para ile beraber insanlar güven sorununu çözmeye çalışıyor denebilir. 2008 krizi ile beraber "para"nın manipüle edildiği ve karşılığının olmadığı net olarak görüldü. ABD'de yaşanan Lehman Brothers ve Mortgage krizleri sorunun sanıldığı kadar kolay olmadığını göstermiş oldu. Ayrıca merkez bankalarının kafalarına göre para basabildikleri bir sistem karşısında sanal para güvene dayalı ve istendiğinde hemen basılamayan bu model ile ciddi bir alternatif olduğunu da göstermiş oldu.

Bitcoin güvene dayalı bir sanal para olduğu için başarılı olabilir ancak pratiğe dönüşebilmesi ve ticaret ortamında kullanılabilmesi için biraz daha zaman gerekiyor. Gerçi geçmişte organize suçluların alış veriş yaptığı bir "silk road" tecrübesi yaşandı ki bitcoin'in imajının ciddi anlamda bozulmasına neden olan bu durum "güven" unsurunu şimdilik yaralamış gözüküyor. 

Burada temel sorun para transferinin anonim olması yani gönderen ve alıcının sistem üzerinde takibinin imkansız olması ki, bu durum da finansal suçların hükümet kontrolünden çok kolay kaçınabilmesini sağlayan ve kısa zamanda regüle edilmesi gereken bir durum...

Şu anda Türkiye de dahil olmak üzere bitcoin üzerinden ev satılıyor ve bir takım ticari satışlarda sanal paralar kullanılmaya başlandı. Güney Kıbrıs'ta ilk bitcoin ATM'si de açılmış durumda. Dünyadaki bir çok ülke sanal paralar ile ilgili mevzuatını gözden geçiriyor ve bu konuda adımlar atıyorlar. Ülkemizde de bu konudaki yasal mevzuatın gözden geçirilmesi ve acil düzenlemeler yapılması gerektiği ortada. Çünkü anonim transferlere izin veren sanal paraların bir çok suçun finansal desteğini sağlamada önemli bir araç olarak ortaya çıktığı artık aşikar.

Öte yandan blockchain denilen sistemin modern bankacılıkta kullanılması ise ekonomide bir devrime neden olabilir. En azından ülkelerin kafasına göre para basmasını engellemesi noktasında bile ekonomi içerisinde düzenleyici bir aktöre dönüşebilir. Bitcoin ve sanal paraların dezavantajları kadar avantajları da değerlendirilmeli ve ona göre bir yaklaşım tarzı benimsemek sanırım en mantıklısı.


Paylaş:

0 yorum:

Yorum Gönder

Copyright © Hussoloji | Powered by Blogger Design by ronangelo